Afscheid nemen met Michaël Van Droogenbroeck

"Voor mensen die iemand verliezen, stopt de tijd"

De dood hoort bij het leven. Dat weet Michaël Van Droogenbroeck (48 jaar) heel goed. Hij is bekend als VRT-journalist bij radio en tv. En toch heeft hij ook een leven dichter bij de dood. Hij verzorgt mee uitvaarten. Een uitvaart is het afscheid van iemand die is overleden. Wablieft sprak met Michaël Van Droogenbroeck over zijn tweede leven.

Wablieft: Je bent als journalist vooral bekend als kenner van de wereld van geld, banken en economie. Maar je werkt ook mee aan begrafenissen of uitvaarten?

Michaël Van Droogenbroeck: Ja, dat was al mijn droom toen ik 18 jaar was. Dus nog voor ik journalist werd. Ik wilde begrafenis-ondernemer worden. Ik zei dat ook op school aan de dienst PMS (nu CLB). Die helpt je een studie of een beroep te kiezen.

Toch heel bijzonder, niet?

Die keuze had veel te maken met mijn grootouders. Die woonden bij ons. Op mijn 14 of 15 jaar zijn ze thuis overleden. Ik zag toen alles van dichtbij. Hun dood. En hoe de begrafenis-ondernemer hen kwam halen. Ook hoe die man een steun werd voor onze familie. Dat vond ik knap. Dat wilde ik ook doen.

Toch werd het eerst niet je beroep?

Nee. Je moest er een opleiding voor volgen. Maar de overheid besliste wie uitvaarten mocht regelen. Het beroep ging vaak over van vader op zoon. Je had er ook geld voor nodig. Zo zagen mijn ouders daar geen toekomst in voor mij.

Uiteindelijk ben ik iets anders gaan studeren. Nadien werkte ik even aan de universiteit. Toen kon ik wel als bijverdienste werken bij een begrafenis-ondernemer. Ik ging op zaterdagen mee naar kerken en crematies. Ik hielp om de kist te dragen. Zo werd dat stilaan meer. Dan ben ik die opleiding voor het beroep toch gaan volgen. Daarna was ik bijna vijf jaar begrafenis-ondernemer. Tot ik bij de VRT kon starten.

Intussen doe je beide beroepen. Hoe kwam dat?

Ik had over mijn werk bij uitvaarten verteld in interviews. Dat zette de begrafenis-ondernemer in mijn gemeente Overijse op mijn spoor. Sinds het corona-virus kozen meer mensen voor een afscheid in een zaal. Zo kon je beter in orde zijn met de regels over afstand bij corona. Dus was er te veel werk. Hij zocht iemand om de uitvaarten aan elkaar te praten.

Je spreekt op uitvaarten. Doe je nog meer?

Ja, hoor. Nu doe ik weer alles. Is iemand ‘s nachts overleden? Dan ga ik mee om het lichaam op te halen. Om het lichaam te verzorgen. Ook overdag, natuurlijk. Ik zit ook rond de tafel met de familie van de overledene. Ik plan met hen het afscheid. Ik leid die diensten. En ik schrijf er teksten voor.

Hoe kijkt je gezin naar die bijbaan?

Goed. Mijn vrouw (nieuwsanker Annelies Van Herck) merkt het wanneer ik ‘s nachts uit bed moet. En zijn we ergens anders? Dan wil ik altijd gaan kijken naar begraafplaatsen. (lacht) Onze kinderen weten het. Maar ik praat er niet te veel over. Ik moest al ouders van hun klasgenoten begraven.

Hoeveel en hoe vaak werk jij aan begrafenissen?

Ik doe dat enkel buiten mijn uren bij de VRT. Dat is vaak ook op zaterdagen, zondagen en zelfs ‘s nachts. In ons beroep heb je geen rustige weken of maanden. De dood laat zich niet stoppen. Dat vind ik ook wel mooi. Op dat moment help je mensen. Want voor wie iemand verliest, stopt de tijd wel.

Op dat moment praat jij met hen. Over hoe ze het afscheid willen. Hoe gaat dat?

Dat verschilt natuurlijk van mens tot mens. Ik luister vooral naar hun wensen. Sommige mensen weten alles van start tot einde. Anderen laten mij alles beslissen. Ik luister ook naar hun verhalen over de overledene. Daarmee maak ik teksten voor het afscheid.

Sommige mensen overlijden thuis. Jij gaat daar soms het lichaam ophalen. Hoe moeilijk is dat?

Het is anders dan bij een gepland gesprek over het afscheid. Dan weet je al wat er gaat gebeuren. Overlijden mensen plots? Dan ken je meestal enkel een naam en een adres. Dan sta je daar voor die deur … En dan staan daar twee jonge kinderen. Hun papa is niet meer wakker geworden. Of iemand vindt zijn partner dood thuis. Door zelfdoding. Het gebeurt allemaal. In al die jaren vind ik dat eerste moment nog altijd moeilijk. En tegelijk heel bijzonder.

Je komt alles tegen?

Zeker. Ik heb al iedereen begraven. Van jong tot oud. Een verwachte dood, maar ook totale verrassingen. Uit alle groepen van de samenleving. En zeker thuis moet je mensen tijd geven in die momenten. Dat gebeurde ook bij de dood van mijn grootouders. Rustig en geduldig, echt mooi.

Die begrafenis-ondernemer was een voorbeeld?

Ja, die man was een grote steun voor iedereen. Dat wil ik ook zijn. Onzichtbaar en toch aanwezig bij die mensen in hun verlies. Sommigen hebben honderd vragen. Anderen zeggen niks. En dat is allemaal oké. Dit werk is geen bandwerk zoals in een fabriek. We werken met mensen. Die moeten jou vertrouwen. Kom je thuis het lichaam halen? Dan haal je die persoon daar weg om nooit meer terug te keren.

Je moet ook kinderen begraven. Hoe is dat? Je bent zelf vader.

Ik zag al een baby, tieners, jonge mensen, … Natuurlijk raakt dat me nog meer. Ik herinner me een overlijden van jaren geleden, toen ik begon. Dat was iemand van mijn leeftijd. Die reed zich dood met de auto. Na de uitvaart zou ik naar zee gaan. Dat ging niet meer. Dat overlijden pakte me te erg. Waarom raakt de dood van jonge mensen ons zo? Het zijn onvoltooide levens. Het hoort gewoon niet. Na zo’n uitvaart slaap ik echt minder goed. En toch kan een uitvaart iedereen een beetje helpen. Bij een jongen van zeven jaar maakte ik het mee. Daar waren zoveel kinderen bij. Dat werd een heel mooi afscheid.

Je hebt bijna 20 jaar ervaring. Wat heb je zien veranderen?

Toen ik begon, was dat in Aalst. De meeste mensen kregen toen nog een begrafenis in de kerk. De kist ging in de grond. Crematie was een uitzondering. Dat gebeurde toen een beetje koud en kil in het crematorium van Lochristi. Nu is dat helemaal anders. Hier in Overijse kiezen de meeste mensen voor crematie. Heel veel mensen kiezen voor een afscheid bij de begrafenis-ondernemer. Dat gebeurt dan in onze zaal. Je kan de muziek zelf kiezen. De teksten die we voorlezen. Je kan foto’s en filmpjes tonen. Je kan een levensverhaal vertellen. Dat maakt het toch veel persoonlijker. In een kerk kan dat veel minder. Nog maar één op de tien families kiezen hier voor een afscheid  in de kerk.

Het afscheid kan persoonlijker worden. Zijn mensen dan meer open over de overledene?

Ja, zoals bijvoorbeeld bij zelfdoding. Mensen zwijgen daar niet meer over. Tegelijk maken we hier alles mee. Veel liefde voor de overledene. Maar ook ruzies met kinderen, en tussen kinderen. En dat mag niemand dan eigenlijk weten.

Gaan de wensen voor een afscheid soms ook te ver? Anders dan anders …

Mensen kunnen een afscheid thuis laten plaatsvinden. Kiezen zwaar zieke mensen voor euthanasie? Dan gebeurt dat wel vaker. Vaak plannen ze dat afscheid vooraf zelf. Zo een kleine uitvaart kan heel bijzonder zijn voor een kleine groep familieleden of vrienden. 

Maar een uitvaart kan ook heel groot zijn. Waarom geen afscheid buiten? Dat kan. Maar welk seizoen is het? Welk weer zal het zijn? En een uitvaart moet gebeuren binnen de vijf tot zes dagen na de dood. Wat is er allemaal nodig? Dat kan soms moeilijk worden. Daarom is de zaal nog de beste oplossing. En door overleg is er zelden een probleem.

Je bent zelf niet meer zo jong. Doet je dat meer denken aan de dood, aan je eigen einde?

Ik denk bijna elke dag aan de dood, net door mijn werk. Vreemd is dat dus niet. En ja, dat doet me ook denken aan die ene dag, die ooit komt. Ik schreef al wat gedachten en wensen voor mijn eigen afscheid op. De plek, de muziek, enzovoort. Heel soms verander ik daar iets aan. Natuurlijk vertel ik dat niet aan iedereen. Maar mijn vrouw weet wel waar ze mijn wensen kan vinden.

interview door Michel Helaers